Cường giáp là gì? Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách điều trị

1. Cường giáp là gì?

• Tuyến giáp là tuyến nội tiết có hình cánh bướm, nằm ở phía trước cổ. Tuyến giáp sản xuất hormone T3 và T4, giúp điều hòa quá trình chuyển hóa năng lượng, nhịp tim và nhiệt độ cơ thể.
• Cường giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, sản xuất nhiều hormone hơn nhu cầu của cơ thể. Khi đó, nhiều hoạt động trong cơ thể bị đẩy nhanh, gây ra các triệu chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày.

2. Dấu hiệu nhận biết bệnh cường giáp

• Tim đập nhanh, hồi hộp: Có cảm giác tim đập mạnh, nhanh hoặc không đều, kể cả khi nghỉ ngơi.
• Sụt cân bất thường: Cân nặng giảm dù ăn uống bình thường hoặc ăn nhiều hơn.
• Run tay, dễ lo lắng: Tay run nhẹ, dễ cáu gắt, bồn chồn hoặc khó ngủ.
• Sợ nóng, ra nhiều mồ hôi: Dễ cảm thấy nóng bức hơn những người xung quanh.
• Vùng cổ to bất thường: Một số người có tuyến giáp phì đại, tạo thành bướu cổ.

Ngoài ra, người bệnh có thể mệt mỏi, yếu cơ, đi tiêu nhiều lần hoặc thay đổi kinh nguyệt. Một số người mắc Basedow còn xuất hiện triệu chứng ở mắt như đỏ mắt, cộm mắt hoặc mắt lồi.
Không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ các triệu chứng trên. Đặc biệt, người lớn tuổi đôi khi chỉ có biểu hiện kín đáo như mệt mỏi hoặc giảm cảm giác thèm ăn.

3. Nguyên nhân gây cường giáp

Cường giáp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau:

• Bệnh Basedow (Graves): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Hệ miễn dịch tạo ra kháng thể kích thích tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone.
• Nhân giáp tăng hoạt động: Một hoặc nhiều nhân tuyến giáp tự sản xuất hormone quá mức, gây cường giáp.
• Viêm tuyến giáp: Hormone dự trữ trong tuyến giáp thoát vào máu, gây tình trạng thừa hormone tạm thời. Cơ chế này khác với cường giáp do tuyến giáp tăng sản xuất hormone.

Ngoài ra, sử dụng quá nhiều hormone tuyến giáp hoặc hấp thu lượng i-ốt quá mức ở người nhạy cảm cũng có thể gây tình trạng thừa hormone tuyến giáp.

4. Bệnh cường giáp có nguy hiểm không?

• Cường giáp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được điều trị phù hợp.
• Tình trạng thừa hormone kéo dài có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, rung nhĩ, suy tim, loãng xương và các vấn đề về sinh sản.
• Một biến chứng hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm là cơn bão giáp.

5. Cường giáp được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ thăm khám, đánh giá triệu chứng và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm:

Ở người cường giáp điển hình, TSH thường giảm trong khi FT4 và/hoặc T3 tăng.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xạ hình tuyến giáp để xác định nguyên nhân.

Lưu ý: Không thể kết luận cường giáp chỉ dựa trên hình ảnh siêu âm hoặc một triệu chứng đơn lẻ. Kết quả cần được bác sĩ đánh giá kết hợp với thăm khám và xét nghiệm máu.

6. Cường giáp điều trị như thế nào?

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ bệnh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người.

• Điều trị bằng thuốc: Thuốc kháng giáp giúp giảm sản xuất hormone. Bác sĩ có thể kê thêm thuốc chẹn beta để kiểm soát tim đập nhanh, run tay trong giai đoạn đầu.
• Điều trị bằng i-ốt phóng xạ: Giúp giảm hoạt động của mô tuyến giáp sản xuất hormone quá mức. Không sử dụng phương pháp này cho phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú.
• Phẫu thuật tuyến giáp: Có thể được cân nhắc trong một số trường hợp như bướu giáp lớn gây chèn ép hoặc khi các phương pháp khác không phù hợp.

Với tình trạng thừa hormone do viêm tuyến giáp, thuốc kháng giáp thường không có hiệu quả vì tuyến giáp không thực sự tăng tổng hợp hormone. Người bệnh cần được đánh giá để điều trị đúng nguyên nhân.

Sau i-ốt phóng xạ hoặc phẫu thuật, một số người có thể bị suy giáp và cần dùng hormone tuyến giáp thay thế.

7. Người bị cường giáp cần lưu ý gì?

• Trong quá trình điều trị, người bệnh nên dùng thuốc theo đúng hướng dẫn, tái khám và xét nghiệm định kỳ để bác sĩ điều chỉnh phương pháp điều trị.
• Không tự ý ngưng thuốc khi triệu chứng đã cải thiện. Tránh tự sử dụng viên bổ sung i-ốt hoặc sản phẩm từ tảo biển có hàm lượng i-ốt cao khi chưa được bác sĩ tư vấn.
• Nếu đang uống thuốc kháng giáp và xuất hiện sốt, đau họng nhiều hoặc vàng da, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay. Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định mang thai cần thông báo cho bác sĩ để được lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

8. Khi nào nên khám chuyên khoa tuyến giáp?

Nếu thường xuyên hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc phát hiện vùng cổ to bất thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Việc thăm khám và thực hiện xét nghiệm phù hợp giúp xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn hướng điều trị.